Witaj na Forum Autyzmu
Rozmiar czcionki
Zaloguj

Analiza zachowania w terapii dzieci z autyzmem

Artykuł opracowany głównie na podstawie książki ,,Analiza zachowania od A do Z" autorstwa P. Bąbla, M. Suchowierskiej i P. Ostaszewskiego, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2010
oraz
książki ,,Wybrane formy terapii i rehabilitacji osób z autyzmem" pod redakcją E. Pisuli i D. Danielewicz, Oficyna Wydawnicza ,,Impuls", 2008.

 

Analiza zachowania (ang. behavior analysis) jest nauką o zachowaniu oraz o czynnikach środowiskowych, które na wpływają na zachowanie. Ważnymi pojęciami w analizie zachowania są wzmocnienia i kary. Wyróżniamy wzmocnienia i kary pozytywne oraz wzmocnienia i kary negatywne.

,,Wzmocnienia pozytywne to bodźce pojawiające się po zachowaniu, które prowadzą do nasilenia tego zachowania, a wzmocnienia negatywne to bodźce, których dane zachowanie pozwala uniknąć lub od których pozwala uciec, co także prowadzi do wzrostu częstości wykonywania tego zachowania" (,,Analiza zachowania od A do Z").
Kary również dzielimy na pozytywne i negatywne, z czego te pierwsze polegają na występowaniu bodźców pojawiąjących się po zachowaniu, które powodują obniżenie częstości wykonywania zachowania. Natomiast kary negatywne powodują obniżenie częstości wykonywania danego zachowania ze względu na hamowanie pojawienia się określonego bodźca z powodu wystąpienia jakiegoś zachowania.

Czynniki środowiskowe badane w analizie zachowania to bodźce kontrolujące (poprzedzające), które można podzielić na bodźce różnicujące i wygaszające. Bodźce różnicujące powodują wzrost częstości występowania danego zachowania, a bodźce wygaszające jego spadek.

Autorzy wyróżniają trzy działy, które należą do analizy zachowania:

  • eksperymentalna analiza zachowania (czyli eksperymenty wykonywane w laboratorium, badające podstawy i prawa rządące zachowaniem)
  • konceptualna analiza zachowania (obejmująca historię analizy zachowania i rozważania filozoficzno-teoretyczne)
  • stosowana analiza zachowania (zajmująca się wykorzystaniem tego, co udało się dowieść w zakresie analizy zachowania, np. w terapii dzieci z autyzmem)
     

Stosowana analiza zachowania (ABA, ang. Applied Behavior Analysis) to właśnie wszystko, co zostało zaczerpnięte z analizy zachowania i zastosowane, np. w terapii osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD, ang. Autism Spectrum Disorders). W Polsce istnieje ponad 20 ośrodków prowadzących terapię osób z zaburzeniami rozwoju bazującą na ABA. Największe publiczne placówki to:

  • Specjalny Ośrodek Rewalidacyjno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem w Gdańsku
  • Filia nr 1 Szkoły Podstawowej Specjalnej nr 6 w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowaczym nr 4 w Krakowie
  • Oddział dla Dzieci z Autyzmem w Ośrodku Szkolno-Wychowaczym dla Dzieci i Młodzieży Niepiełnosprawnej im. Z. Tylewicza w Poznaniu
  • Ambulatorium Terapii Behawioralnej Polskiego Stowarzyszenia Terapii Behawioralnej (ośrodek konsultacyjno-diagnostyczny)

Z kolei do największych placówek niepublicznych stosujących ABA należą:

  • Centrum Wczesnej Interwencji ,,Krok po Kroku" w Warszawie
  • Centrum Diagnozy i Terapii Zaburzeń Rozwojowych w Gdańsku
  • Fundacja Instytut Wspomagania Rozwoju Dziecka w Gdańsku

 

Stosowana Analiza Zachowania ma udokumentowane pozytywne oddziaływanie na osoby z autyzmem. Jednocześnie wiele osób, zarówno rodziców, jak i specjalistów, zarzuca jej, że dzieci nie nabywają umiejętności w sposób świadomy, tylko wyuczony, w odpowiedzi na określone bodźce i nie będą potrafiły wykorzystać tych umiejętności w innych, niestandardowych okolicznościach. Jednocześnie wykazano pozytywne efekty w zakresie nauczenia osób z autyzmem niezbędnych umiejętności samoobsługi, jak np. utrzymywania higieny, ubierania się czy jedzenia, jak również oduczania zachowań społecznie niepożądanych. Obecnie często łączy się terapię behawioralną z terapią poznawczą.

ABA ma zastosowanie również w nauczaniu języka dzieci z autyzmem. Rozwinięte wiele różnych podejść, z których dwa najważniejsze to uczenie w środowisku treningowym metodą wyodrębnionych prób (ang. discrete trial training) oraz uczenie w środowisku naturalnym z wykorzystaniem uczenia sytuacyjnego (ang. naturalistic language strategies).

Metoda wyodrębnionych prób wykorzystywana jest na ogół w uczeniu 1:1 (1 terapeuta na 1 osobę z autyzmem). Za wyodrębnioną próbę rozumie się jako trwającą 5-20 sekund część uczenia, która składa się z sekwencji: ,,(1) sygnał od nauczyciela, że uczeń powinien wykonać daną reakcję, (2) podpowiedź nauczyciela, jeśli jest konieczna, (3) reakcja ucznia, (4) konsekwencja wykonanej reakcji, dostarczona przez nauczyciela, (5) przerwa między kolejnymi próbami (,,Wybrane formy terapii i rehabilitacji osób z autyzmem, rozdz. Nauczanie dzieci z autyzmem zachowań werbalnych - dwa uzupełniające się podejścia. Autor: M. Suchowierska).

Sygnał z punktu (1) płynący od nauczyciela nazywany jest w terminologii ABA bodźcem dyskryminacyjnym, powodującym zaangażowanie osoby w wykonywanie danego zachowania. Bodziec dyskryminacyjny może przyjmować postać werbalną (np. Nauczyciel pyta ucznia) lub niewerbalną (np. Nauczyciel pokazuje coś uczniowi).

Jako że dzieci z autyzmem mogą mieć problemy z wykonaniem poprawnej reakcji,, bodźce dyskryminacyjne, czyli sygnały wysyłane przez nauczyciela powinny być: (a) krókie, (b) odnoszące się bezpośrednio do tego, czego chcemy nauczyć, (c) identyczne do nauczenia danego zachowaniu, stosowane w tej samej formie przez wszystkich terapeutów, (d) stosowane powszechnie w otoczeniu dziecka, (e) bodźce dyskryminacyjne nie powinny być wypowiadane wielokrotnie.

Reakcja dziecka na sygnał może być prawidłowa, nieprawidłowa lub dziecko może nie wykazać reakcji. W każdym z przypadków nauczyciel stosuje odpowiednie konsekwencje. Prawidłowa reakcja dziecka zostaje od razu wzmocniona (wzmocnienia rzeczowe, np. danie ulubionej zabawki, aktywności bądź społeczne, np. pochwała, przytulanie). Nieprawidłowa reakcja lub brak reakcji może wskazywać na to, że dziecku trzeba udzielić podpowiedzi. Jeśli reakcja jest niepoprawna, ,,nauczyciel może powiedzieć neutralnym tonem ,,nie" i usunąć pomoce naukowe ze stołu". Kolejna próba to próba korekcyjna, gdzie nauczyciel podpowiada prawidłową reakcję, nie dopuszczając do ponownego wykonania nieprawidłowej odpowiedzi.
Terapia metodą wyodrębnionych prób może trwać od kilkudziesięciu minut do 5-6 godzin dziennie.

Plusy metody wyodrębnionych prób:

  • wielokrotne powtarzanie ćwiczenia danej umiejętności
  • intrukcje od nauczycieli opracowane są w formie skryptów, co ułatwia naukę dziecku
  • nadaje się do nauczania podstawowych umiejętności językowych, jak naśladowanie, prośby, nazywanie
  • jasno określone cele terapii, wtym cząstkowe etapy nauczania
  • właściwe, indywidualne dobranie bodźców, warunkuje skuteczność terapii
  • postęp lub brak postępu są obserwowalne
  • uczenie zachowań pomocnych w uczeniu się

Minusy metody wyodrębnionych prób:nauczone umiejętności nie są generalizowane na ogół podobnych sytuacji, co terapeuta musi wyćwiczyć z dzieckiem

  • podpowiedzi stosowane przez nauczyciela nie są obecne lub rzadko są obecne w sytuacjach naturalnych
  • metoda nie wykorzystuje w dużym stopniu motywacji dziecka
  • z tego ostatniego wynika słabe uczenie spontanicznego korzystania z nabytych umiejętności
  • nauczaniem kieruje nauczyciel
  • nauczone umiejętności mogą być sztywne i schematyczne, a nie elastyczne i funkcjonalne
  • efektem kontroli nauczycielskiej może być unikanie przez osobę uczenia się danych umiejętności
  • interakcje podczas terapii nie odpowiadają tym występującym w naturalnym otoczeniu osoby
  • dzielenie uczenia na elementy cząstkowe może utrudniać składanie poszczególnych umiejętności w całość.

 

 


Anonim

Na Sląsku ABA stosowana jest :

1) w Gilwicach pod nazdorem p. Ignaczewskiej

2) Punkt Konsultacyjno Terapeutyczny - Z. Krupa ( z dojazdem do domu dziecka bądź na miejscu  w Zabrzu)

szczegółowych danych dotyczących tych specjalistów trzeba szukac w internecie bo nie pamiętam szczegółów

Miasto: Gliwice

Na śląsku w Szałszy (między Gliwicami a Zabrzem) według ABA pracują terapeutycznie z dziećmi z autyzmem w Punkcie "Droga" W tym samym miejscu powstał również niepubliczny specjalny punkt przedszkolny. Tam dzieciaki mają do 20 godzin tygodniowo terapii indywidualnej. Terapeuci pracują tam pod superwizją z Krakowa.

Chcesz coś dodać od siebie? Chciałbyś zgłosić swoje uwagi? Skomentuj ten artykuł na forum. Zapraszamy!
Jeśli jesteś w stanie pomóc innym dzieląc się swoimi doświadczeniami: napisz artykuł poradnika. Opisz, jak zdobyć diagnozę, jak ubiegać się o miejsce w przedszkolu, jak przebrnąć problemy z ZUSem albo jakie książki polecasz.
Nie bój się eksperymentować, Twoja porada będzie widoczna na spisie porad dopiero gdy będzie gotowa.