Witaj na Forum Autyzmu
Rozmiar czcionki
Zaloguj

Podstawy teorii integracji sensorycznej

Opracowano na podstawie notatek z zajęć ,, Neurobiologiczne podstawy integracji sensorycznej", prowadzonych przez  mgr Joannę Sobiecką na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Artykuł opublikowany przeze mnie również na Wiki Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

 

Teoria integracji sensorycznej -- teoria autorstwa AJ Ayres, terapeutki zajęciowej i psychologa, wprowadzona w latach sześćdziesiątych.


Definicja Ayres procesu integracji sensorycznej

Jest to proces, dzięki któremu mózg, otrzymując informacje ze zmysłów, segregując je, rozpoznając, interpretując i integrując ze sobą oraz wcześniejszymi doświadczeniami, odpowiada adekwatną reakcją na bodziec (proces integracji wrażeń, by mogły być użyte w celowym działaniu).
Terapia integracji sensorycznej (Terapia SI) jest terapią wspomagającą, nie wiodącą, gdyż jej skuteczność nie została potwierdzona badaniami naukowymi.

Rys historyczny

  • 1962 - AJ Ayres tworzy Teorię Integracji Sensorycznej (SI)
  • 1965 - Testy SCSIT (Kalifornijskie Testy Integracji Sensorycznej, używane do dziś)
  • 1966 - Badania porównawcze dzieci z dysfunkcjami OUN i dzieci w normie
  • 1969 - Badania dzieci z trudnościami w uczeniu się
  • 1972 - 48 Testów do badania SI
  • 1975 - Test do badania oczopląsu porotacyjnego SCPNT (jedyne narzędzie pozwalające odróżniać nadwrażliwość (wydłużony oczopląs) i niedowrażliwość (skrócony czas ruchu gałek ocznych) układu przedsionkowego)
  • 1977 - Pierwsza typologia SI
  • 1987 - Testy SIPT
  • 1989 - Druga typologia SI
  • 1994 - Zbigniew Przyrowski przynosi terapię SI do Polski
     

Założenia Ayres

Nowo narodzone dziecko, które widzi, słyszy i czuje, nie jest zdolne do wykonania złożonych czynności, jak np. ocena odległości, ponieważ proces rozwoju intergracji sensorycznej dokonuje się na kilku poziomach. Adekwatny rozwój integracji w pierwszych latach życia jest podstawą normalnego uczenia się w późniejszym wieku. Percepcja wzrokowa i słuchowa, mowa, czytanie, pisanie zależą od procesów integracyjnych w zakresie systemów zmysłowych:

  • Czuciowych
    • Czucie powierzchniowe
    • Czucie głębokie (stawów, mięśni, więzadeł)
  • Przedsionkowych
  • Kinestetycznych
  • Wzrokowych
  • Słuchowych

Procesy SI dokonują się głównie w rdzeniu kręgowym, pniu mózgu (jądra przedsionkowe, twór siatkowaty), móżdżku oraz w półkulach mózgowych. W pniu mózgu mają swój początek wszystkie procesy integracji sensorycznej, gdzie zachodzi wstępne opracowanie, które jest kontynuowane  w korze mózgowej. Stąd wczesno-rozwojowa adekwatna stymulacja dziecka zapobiega w przyszłości powstaniu wielu zaburzeń, również w zakresie rozwoju emocjonalnego i poznawczego.


Główne założenia teorii SI

  1. Plastyczność neuronalna (największa do 3 r.ż.) zależy od:
    • Zaangażowania w wykonywane ćwiczenia terapeutyczne zarówno dziecka, jak i terapeuty
    • Różnorodności otoczenia, w którym przebiega terapia
    • Krytycznych okresów rozwojowych:
      • Zbyt wczesne uczenie pewnych umiejętności powoduje frustrację i nie przynosi rezultatów
      • Deprywacja niezbędnych w okresie krytycznym wrażeń ogranicza możliwości reagowania na pewne bodźce w przyszłości
  2. Sekwencyjny rozwój procesów SI w normalnym rozwoju
    • Zachowania złożone opierają się na prostych, wcześniej wykształconych
  3. Integralność systemu nerwowego
    • Wyższe struktury mózgu ewoluowały z niższych
    • Działania ośrodków korowych zależą od ośrodków podkorowych (:)), w których dokonują się główne procesy SI
  4. Reakcje adaptacyjne wpływają na rozwój SI na zasadzie sprzężenia zwrotnego

Reakcje adaptacyjne wymagają organizacji wrażeń, porównania ich z wcześniejszymi doświadczeniami, dokładnego osądu wymagań płynących z otoczenia i udzielenia adekwatnej odpowiedzi na nie. Pojawienie się reakcji adaptacyjnych opiera się na doświadczeniach sensoryczno-motorycznych.


Typologia z 1977 r.

  1. Dyspraksja lub problemy z planowanie motorycznym
  2. Dysfunkcje integracji przedsionkowo-bilateralnej
  3. Dysfunkcje uogólnione

Dysfunkcje modulacji sensorycznej danych wejściowych:

  • Niepewność grawitacyjna (dzieci nie lubią mieć stóp oderwanych od podłoża => nie lubią huśtać się, wspinać, itp.)
  • Nietolerancja ruchu
  • Obronność dotykowa (dzieciom przeszkadzają ubrania => mogą nosić coś długiego lub się rozbierać, nie lubią dmuchania na kark, nie lubią lepić z plasteliny, kleić, mają preferencje żywieniowe co do konsystencji pokarmu)
  • Obronność sensoryczna (unikają bodźców wszelkich modalności, łatwo je przestymulować)
     

 Typologia z 1989 r.

  1. Dysfunkcje procesów somatosensorycznych
  2. Dysfunkcje posturalne, obustronnej koordynacji i sekwencyjności
  3. Dysfunkcje w zakresie somatopraksji (np. jak postawić nogę, żeby ominąć przeszkodę)
  4. Dysfunkcje w zakresie praksji na polecenia słowne (trudności wykonywania poleceń słownych, poznawionych wskazówek wizualnych)
  5. Dysfunkcje w zakresie praksji wzrokowych (często zaburzone ruchy śledzące i kaskadowe gałek ocznych)
    • Deficyty percepcji kształtu i przestrzeni
    • Deficyty wzrokowe-konstrukcyjne
    • Deficyty koordynacji wzrokowo-ruchowej
  6. Uogólnione dysfunkcje integracji sensorycznej

Nadwrażliwość układu przedsionkowego

Symptomy niepewności grawitacyjnej

  • Nadwrażliwość układu przedsionkowego
  • Dziecko niechętnie przyjmuje pozycje, w których musi oderwać stopy od podłoża
  • Ma nienaturalny strach przed upadkiem lub wysokością
  • Nie lubi być w pozycji do góry nogami
  • Nie lubi zabaw typu przewroty, turlanie, zabawy na drążku, zabawy w rotacji - karuzela
  • Unika na placu zabaw drabinej, huśtawek
  • Unika zeskakiwania z wyższej powierzchni na niższą
  • Dłużej niż inne dzieci uczy się schodzenia i/lub wchodzenia po schodach (zwłaszcza naprzemiennego)
  • Nie lubi wspinać się na drzwa, chodzić po krawężnikach, murkach
  • Nie potrafi dobrze ocenić odległości
  • Ma słabą orientację przestrzenną
  • Wpada w popłoch, gdy nagle zostanie popchnięte do tyłu, nawet w pozycji siedzącej
  • Jadąc samochodem nie lubi, gdy ktoś ostro i szybko skręca

Symptomy nietolerancji ruchu

  • Może czuć się źle od samego patrzenia na rotację
  • Dziecko źle znosi szybkie, nagłe ruchy liniowe, kręcenie się w koło

Diagnoza zaburzeń w obrębie układu przedsionkowego - badamy:

  • Oczopląs porotacyjny
  • Praksję i równowagę
  • Napięcie mięśniowe


Symptomy zaburzeń posturalno-okoruchowych

  • Problemy z czytaniem, pisaniem, matematyką
  • Niezgrabne ruchy (dziecko często potyka się, przewraca, nie potrafi się asekurować przed upadkiem)
  • Dziecko nie lubi gier zespołowych (trudności z łapaniem piłki, chodzeniem po drabinkach i równoważniach)
  • Krótszy czas trwania oczopląsu porotacyjnego
  • W pozycji leżącej na brzuchu nie potrafi jednocześnie unieść głowy, rąk i nóg lub utrzymuje je tylko przez chwilę
  • Nie ma dominacji jednej z rąk
  • Myli kierunki, zwłaszcza gdy nie ma czasu na zastanowienie się
  • Odwraca litery d-b, p-b podczas nauki pisania
  • Ma problemy z przepisywaniem z tablicy
  • Podczas pracy przy stole często podpiera głowę
  • Ma trudności z radzeniem sobie ze stresem, obniżone poczucie własnej wartości

Diagnozę stawia się badając:

  • Napięcie mięśniowe (kokontrakcja)
  • Współskurcze
  • Pozycję wyprostną (położone na brzuchu, jak długo utrzyma w górze głowę i kończyny)
  • Test Shildera (wyciągnięcie wprost rąk)
  • Reakcje posturalne
  • Próba zgięciowa
  • Chodzenie stopa za stopą
  • Ruchy gałek ocznych (izolowane od głowy, konwergencja - sprawdzenie mięśni oczu)
  • Diadochokineza (szybka rotacja przedramion)

 

Symptomy zaburzeń obustronnej integracji i sekwencyjności

  • Często towarzyszą zaburzeniom posturalno-okoruchowym
  • Obniżona obustronna koordynacji (np. łapanie piłki, 2 kredki w 2 dłoniach)
  • Trudności z rozróżnieniem stron prawa-lewa
  • Unikanie przekraczania linii środkowej ciała (krążenia tułowia)
  • Niewykształcona w pełni lateralizacja (podskoki obunóż, lajkonik, pajace)
  • Niskie umiejętności wykonywania ruchów sekwencyjnych (np. łapanie piłki po koźle, kopnięcie piłki w ruchu)

Diagnoza - wszystkie próby, które wymagają obustronnej koordynacji

  • Diadochokineza
  • Współskurcze
  • Próba palec-kciuk
  • Pajace
  • Próby stolikowe (cięcie nożyczkami, nawlekanie koralików)
  • Skoki przez skakankę
  • Podskoki obunóż
  • Podskoki bez zatrzymywania
  • Sekwencje ruchów następujących po sobie


Symptomy obronności dotykowej

Obronność dotykowa - silna i trwała tendencja do emocjonalnego i negatywnego reagowania na bodźce dotykowe, odzwierciedlająca poważniejsze zaburzenia wewnątrz systemu dotykowego

  • Dziecko nie lubi być dotykane, przytulane
  • Jest rozdrażnione podczas trzymania go na rękach
  • Nie lubi dotykać nowych i zróżnicowanych faktur
  • Nie chce nosić nowych ubrań, rozbiera się, ale może też nie lubić bycia rozebranym
  • Unika używania rąk
  • Nie lubi piaskownicy, malowania dłońmi, lepienia plasteliną
  • Nie lubi delikatnego dotyki, ale toleruje stanowczy
  • Woli kąpać się w wannie niż pod prysznicem
  • Chodzi na palcach
  • Nie lubi chodzić boso
  • Pociera dotknięte miejsca
  • Wypluwa jedzenie, odmawia jedzenia pewnych pokarmów
  • Reaguje nadwrażliwie, gdy zostanie dotknięte niespodziewanie
  • Nie lubi mycia twarzy, czesania, obcinania włosów i paznokci, mycia głowy
  • Zbyt mocno reaguje na ból i temperaturę
  • Izoluje się od ludzi
     

Symptomy zaburzeń wzroku

  • Dziecko potyka się
  • Jest niezdarne, niezgrabne
  • Nieprawidłowo ocenia odległości
  • Słaba orientacja przestrzenna
  • Zmniejsza dystans oglądając przedmioty
  • Może być zdezorientowane
  • Wykonuje dziwne ruchy głowy
  • Unika aktywności ruchowej na placu zabaw
  • Przyzwyczaja się mocno do znanych miejsc i przedmiotów
  • Mruży oczy
  • Dzieci z niedowrażliwością lubią małe przedmioty, fiksują wzrok na drobnych wzorach, drą kartki na małe kawałki w które wpatrują się sypiąc


Symptomy zaburzeń słuchu

  • Dziecko zatyka uszy
  • Produkuje dźwięki
  • Zaburzenia koncentracji i uwagi
  • Trudności w komunikacji
  • Dziecko nie wykonuje poleceń
  • Preferuje określone częstotliwości dźwięków
  • Ma nagłe ataki pobudzenia, zdenerwowania
  • Unika dużych zbiorowisk ludzkich


Symptomy zaburzeń czucia różnicowego

  • Dziecko nie zauważa, że było dotknięte lub że się skaleczyło lub że upuściło trzymaną zabawkę
  • Zauważa, że było dotknięte, ale nie wie, w które miejsce
  • Domaga się, by je dotykać, lubi gwałtowne zabawy
  • Domaga się, by je rozebrać
  • Nie reaguje na ból fizyczny
  • Często wkłada ręce i przedmioty do buzi
  • Lubi wkładać palce do plasteliny, ciasta
  • Siada na dłoniach i stopach
  • Lubi wibracje (uwaga --> nie, jeśli nie padaczka)
  • Przelewa się w rękach
  • Preferuje twarde i ciężkie przedmioty
  • Ma słabą świadomość własnego ciała
  • Nie jest w stanie rozróżnić cech trzymanego przedmiotu


Podział zaburzeń integracji sensorycznej pod względem etapu procesowania informacji

Zaburzenia na etapie:

  1. Rejestracji bodźca
  2. Modulacji
  • Niepewność grawitacyjna,
  • Nietolerancja ruchu,
  • Obronność dotykowa,
  • Nadwrażliwość słuchowa, węchowa, wzrokowa, smakowa
  1. Różnicowania i dyskryminacji
  • Zaburzenia posturalno-oczne,
  • Zaburzenia integracji obustronnej i sekwencyjności,
  • Zaburzenia somatosensoryczne,
  • Somatopraksje,
  • Zaburzenia różnicowania w obrębie innych zmysłów
Chcesz coś dodać od siebie? Chciałbyś zgłosić swoje uwagi? Skomentuj ten artykuł na forum. Zapraszamy!
Jeśli jesteś w stanie pomóc innym dzieląc się swoimi doświadczeniami: napisz artykuł poradnika. Opisz, jak zdobyć diagnozę, jak ubiegać się o miejsce w przedszkolu, jak przebrnąć problemy z ZUSem albo jakie książki polecasz.
Nie bój się eksperymentować, Twoja porada będzie widoczna na spisie porad dopiero gdy będzie gotowa.