Witaj na Forum Autyzmu
Rozmiar czcionki
Zaloguj

Kiedy dziecko nie mówi - alternatywne metody komunikacji

Termin Alternatywne i wspomagające metody komunikacji (AAC) wywodzi się od angielskiego Augmentative and alternative communication i obejmuje metody umożliwiające komunikowanie się osobom niemówiącym (metody alternatywne) bądź takim, których mowa nie wystarcza do efektywnego komunikowania się z innymi (metody wspomagające).

Metody AAC pomocne są dla osób z niesprawnym lub nie w pełni sprawnym aparatem mowy (osoby z mózgowym porażeniem dziecięcym, ze stwardnieniem rozsianym, po urazach neurologicznych), osób ze specyficznymi zaburzeniami rozwoju mowy i języka (np. specyficznymi zaburzeniami artykulacji, zaburzeniem ekspresji mowy, czy nabytej afazji z padaczką), jak również osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

W dniach 30 czerwca - 2 lipca odbędzie się w Warszawie międzynarodowa konferencja poświęcona AAC - Let's Talk Together, AAC in Europe współorganizowana przez Stowarzyszenie ,,Mówić bez Słów".

Poniżej znajdą Państwo opisy różnych metod zaliczanych do AAC:

 

Makaton

Program Językowy Makaton jest to system gestów i symboli graficznych. Gesty i symbole Programu Makaton mogą być stosowane łącznie, może być stosowany tylko jeden z dwóch systemów, mogą być także łączone z innymi metodami AAC. Wybór zależy od preferencji i potrzeb osoby, która z programu ma korzystać. Polską wersję Programu Makaton opracowała dr Bogusława Kaczmarek wraz z utworzeniem  w 2005 r. nowego zestawu polskich gestów (KONi - Komunikacja Osób Niepełnosprawnych).

W Programie Makaton każdemu pojęciu  odpowiada określony gest i określony symbol graficzny. W związku z czym dziecko uczy się jednocześnie mowy, jak i gestów, które może zamiast mowy użyć. Zebrano ok. 450 gestów i 450 symboli graficznych podstawowych oraz ok. 7000 gestów i symboli graficznych uzupełniających.

Więcej znajdą Państwo na stronie: http://www.makaton.pl wraz z listą szkoleń i ośrodków z całej Polski stosujących w swojej pracy Program Makaton oraz w Biuletynie nr 3 z 2003 Stowarzyszenia Mówić bez Słów.


Piktogramy

Piktogramy to chyba najpopularniejsza, a przynajmniej najbardziej znana metoda wspomagania czy alternatywnej komunikacji dla dzieci z autyzmem. W Polsce Centrum Metod Alternatywnych jest jedynym oficjalnym dystrybutorem piktogramów. Oryginalnie stworzone zostały w Szwecji. Stanowią graficzny system komunikacyjny złożony z ok. 1000 obrazków z białą figurą namalowaną na czarnym tle.

Piktogramy są skierowane do dwóch grup użytkowników w zależności od stopnia rozumienia języka. Pierwszą grupę stanowią osoby rozumiejące mowę wokalną.  Natomiast drugą osoby, które muszą się rozumienia treści mowy i znaków dopiero nauczyć.


Picture Exchange Communication System (PECS)

Metoda polega na nauczeniu dziecka komunikowania za pomocą zestawu obrazków, np. jeśli dziecko chce pić, wybiera z zestawu obrazków obrazek z piciem i przynosi go mamie. Metoda pomocna jest zwłaszcza dla dzieci z zaburzeniami inicjowania komunikacji, w tym właśnie dla dzieci z autyzmem. Założeniem metody jest wzmacnianie interakcyjności komunikacji, dzięki systemowi wybierania przez dziecko obrazka, a następnie przyniesienia go i pokazania osobie, która ma dziecku pomóc. Ważnym jest, że to dziecko inicjuje interakcję.

Do systemu PECS nie jest przyporządkowany żaden określony system symboli, dlatego można w nim używać zarówno piktogramów, jak i np. własnoręcznie przygotowanych zdjęć. Tu można pobrać przykładowe obrazki (z angielskimi podpisami). PECS wpływa również na rozwój mowy czynnej - wg badań 60% pięcioletnich dzieci
zaczęło posługiwać się mową czynną w pierwszym roku nauki PECS.

Więcej informacji o systemie PECS przeczytać można w Biuletynie nr 4 Stowarzyszenia Mówić bez Słów z 2004 r.


Metody komunikacji dla osób głuchoniewidomych (jako że niezwiązane są one bezpośrednio z samym autyzmem zostaną tu jedynie wymienione dla pokazania ich mnogości; ze strony http://pedagogikaspecjalna.tripod.com/notes/deafness.html):

  1. Międzynarodowy standardowy doręczny alfabet dla głuchoniewidomych (international standard manual alphabet for the deaf-blind)
  2. Tabliczka z wypukłym alfabetem (alphabet plate)
  3. Rękawiczki z alfabetem (gloves for the deaf-blind)
  4. Deseczka z brajlowskim alfabetem (Braille alphabet board)
  5. Mówiąca tarcza (talking disc)
  6. Tellatouch
  7. Alfabet Lorma
  8. Alfabet dotykowy Jezierskiej (alfaber Lorma dostosowany do języka polskiego)
  9. Międzynarodowy alfabet Morse'a.

Metody komunikacji dla osób niedosłyszących i niesłyszących:

  1. Fonogesty
  2. Język migowy

Metoda Ułatwionej komunikacji

Polega na pisaniu na klawiaturze, w którym pomaga asystent, trzymając rękę piszącej osoby lub ramię i pomagając umieścić palce na odpowiednich literach.

Metoda ułatwionej komunikacji budzi wiele kontrowersji, pojawia się m.in. problem kto jest rzeczywistym autorem słów, dziecko czy osoba wspomagająca, tzw. facylitator. Co więcej facylitator może nie być nawet świadomy, jak duży wpływ wywiera na treść komunikatu. O metodzie ułatwionej komunikacji i kontrowersjach z nią związanych przeczytać można w książce ,,Wybrane formy terapii i rehabilitacji osób z autyzmem" pod redakcją Ewy Pisuli i Doroty Danielewicz.

Najbardziej tragicznym w historii terapii metodą ułatwionej komunikacji osób z autyzmem były oskarżenia wysuwane pod adresem rodziców o fizyczne i seksualne wykorzystywanie swoich dzieci. Cytując za wyżej wymienioną książką:

,,Jeżeli oskarżony był członkiem rodziny, z którą zamieszkiwała ,,poszkodowana" osoba, to musiał opuścić dom, a domniemaną ofiarę przemocy umieszczano w rodzinie zastępczej. Jeżeli oskarżonym był rodzic, to obojgu rodzicom stawiano zarzuty - jednemu zarzut dokonania nadużycia seksualnego, a drugiemu - brak przeciwdziałania mu. Oskarżonym rodzicom często odbierano władzę rodzicielską. [...] Zarzuty miały destrukcyjny wpływ na życie oskarżonego i całej rodziny [...]. Wiele takich dochodzeń przeprowadzno w Australii, USA i Kanadzie. Ujawnienie pewnej liczby fałszywych zarzutów o wykorzystanie seksualne, postawionych na podstawie informacji zdobytych podczas ułatwionej komunikacji, podważyło wiarygodność tej metody komunikacji oraz sprowokowało liczne badania w celu ustalenia autorstwa przekazywanych informacji."


System komunikacji symbolicznej Blissa

Ideograficzny system Bliss (ang. Blissymbolics) został wymyślony przez Charlesa K. Blissa po II Wojnie Światowej  i miał umożliwiać wszystkim ludziom komunikowanie się niezależnie od języków mówionych. Obejmuje kilkaset znaków, które mogą być łączone, umożliwiając tworzenie nowych znaczeń. Zgodnie z moją wiedzą nie jest stosowany w terapii osób z ASD.


Chcesz coś dodać od siebie? Chciałbyś zgłosić swoje uwagi? Skomentuj ten artykuł na forum. Zapraszamy!
Jeśli jesteś w stanie pomóc innym dzieląc się swoimi doświadczeniami: napisz artykuł poradnika. Opisz, jak zdobyć diagnozę, jak ubiegać się o miejsce w przedszkolu, jak przebrnąć problemy z ZUSem albo jakie książki polecasz.
Nie bój się eksperymentować, Twoja porada będzie widoczna na spisie porad dopiero gdy będzie gotowa.