Witaj na Forum Autyzmu
Rozmiar czcionki
Zaloguj

Genetyka autyzmu

Artykuł napisany na podstawie styczniowej publikacji ,,Genetic causes of syndromic and non-syndromic autism" z czasopisma Developmental Medicine & Child Neurology (Dev Med Child Neurol. 2010 Jan 5)

Autor: Caglayan AO (Kayseri Education and Research Hospital, Department of Medical Genetics, Kayseri, Turkey).
 



Syndromic autism - oznacza towarzyszenie objawów autyzmu innemu zespołowi chorobowemu.

U ok 1% wszystkich osób z diagnozą zaburzeń spektrum autyzmu (ang. Autism Spectrum Disorders, ASD) identyfikuje się bezpośrednie przyczyny wystąpienia zaburzeń, takie jak aberracje chromosomowe, mutacje oraz czynniki środowiskowe.



Autyzm może towarzyszyć opisanym poniżej chorobom (ang. syndromic autism):


Zespół łamliwego chromosomu X

Zespół łamliwego chromosomu X (FraX) dotyka 1 na 2500 chłopców i 1 na 8000 dziewczynek. Jest chorobą sprzężoną z płcią o dziedziczeniu dominującym z niepełną penetracją. Stanowi najczęstszą dziedziczną przyczynę upośledzenia umysłowego u chłopców. Najcześciej wywoływany jest przez mutację dynamiczną obejmującą ekspansję trójki nukleotydowej CGG w obrębie genu FMR1 (ang. fragile X mental retardation 1). W zależności od liczby powtórzeń trójki CGG wyróżniamy: normę (5-45 powtórzeń),  wariant pośredni, inaczej szara strefa (46-54 powórzenia), premutację (55-199 powtórzeń) oraz pełną mutację (powyżej 200 powtórzeń).

Osoby z zespołem FraX mogą prezentować od mieszczącego się na granicy normy ilorazu inteligencji (IQ), zwłaszcza w przypadku kobiet, przez umiarkowany stopień upośledzenia umysłowego (IQ 35-50) po znaczne upośledzenie umysłowe (IQ 20-35). Ok. 90% chłopców z zespołem FraX wykazuje jeden lub więcej objawów autyzmu (np. nieprawidłowości w obrębie interakcji społecznych, zaburzony kontakt wzrokowy, unikanie kontaktów społecznych, mowę perseweratywną, zachowania stereotypowe, nadwrażliwość sensoryczną, zachowania agresywne). Kryteria diagnostyczne autyzmu spełnia ok. 1,5 - 3,3 na 100 chłopców z FraX.

Przeprowadzono szereg analiz w celu zbadania zależności między poziomem IQ i problemów sensorycznych a występowaniem autyzmu u osób z FraX. Hatton i współpracownicy (2006) wykazali korelację między poziomem białka FMRP (ang. familial mental retardation protein) a poziomem zachowań autystycznych mierzonych za pomocą skali CARS (ang. Childhood Autism Rating Scale), a Loesch i wsp. potwierdzili tę samą korelację z użyciem ADOS (ang. Autism Diagnostic Observation Schedule).

                                 _________________________________________________________________

Zespół Retta

Zespół Retta należy, podobnie jak autyzm, do grupy całościowych zaburzeń rozwoju. Jest chorobą sprzężoną z płcią o dziedziczeniu dominującym. Stanowi drugą, po zespole Downa, najczęstszą dziedziczną przyczynę upośledzenia umysłowego u dziewcząt. Diagnozowany jest 1 na 8000 dziewczynek. Przyczyną jest mutacja w genie MeCP2 (ang. methyl-CpG-binding protein 2). Dzieci z zespołem Retta rozwijają się prawidłowo do 6-18 miesiąca życia (etap I), chociaż mogą wykazywać również pewne nieprawidłowości w zachowaniu przed tym okresem. Następnie (etap II: 1-4 lata) następuje zatrzymanie rozwoju. Występuje utrata nabytych umiejętności, między innymi językowych. Inne objawy to zanikanie celowych ruchów rąk, stereotypie typu mycia rąk i hiperwentylacja. Zahamowany zostaje rozwój społeczny i rozwój zabawy przy utrzymywaniu się zainteresowań społecznych. Około 4 roku życia zaczyna rozwijać się ataksja tułowia, apraksja z następującymi często ruchami choreatycznymi, w konsekwencji czego dochodzi prawie zawsze do znacznego upośledzenia umysłowego (WHO, 1992).

Dotychczas panowało przekonanie, że mutacje w genie MeCP2 są letalne dla chłopców. Znanych jest jednak ok. 60 przypadków chłopców z mutacjami w genie MeCP2 skutkującymi zmianami od encefalopatii do upośledzenia umysłowego (Psoni et al., 2010).

                                 _________________________________________________________________

Zespół Pradera-Williego

Zespół Pradera-Williego (PWS) wywoływany jest przez ok. 4 Mb delecję na  chromosomie odojcowskim 15 (15q11 - 15q13). Występuje w 1 na 15 000 urodzeń. Podstawowe objawy to: hipotonia (obniżenie napięcia mięśni), hipogonadyzm, małe dłonie i stopy, nadmierne łaknienie i wynikająca z niego otyłość, cechy dysmorficzne twarzy oraz hipopigmentacja. U dzieci z zespołem Pradera-Williego często występują zaburzenia zachowania, jak zachowania obsesyjno-kompusylwne, wybuchy złości, mogą wystąpić także zaburzenia nastroju.
Ostatnie doniesienia wskazują na występowanie u osób z zesołem Pradera-Williego nieprawidłowości w obrębie zachowań społecznych podobnych do tych występujących w autyzmie, który został zdiagnozowany u 25 na 100 pacjentów z PWS (Dimitropoulos i Schultz, 2007). Wydaje się również, że ryzyko wystąpienia objawów charakterystycznych dla autyzmu wzrasta, gdy przyczyną zespołu Pradera-Williego jest odmatczyna disomia jednorodzicielska, w przeciwieństwie do delecji odojcowskiej  w regionie 15q11-q13.

                                 _________________________________________________________________

Zespół Angelmana

Jest to zespół spowodowany najczęściej mikrodelecją w tym samym, co zespół Pradera-Williego, regionie 15q11-13. Objawy kliniczne to mikrocefialia, ataksja, marionetkowe ruchy i napady śmiechu bez podwodu, hipopigmentacja oraz brak lub ograniczona mowa. Wiele spośród cech charakterystycznych dla zespołu Angelmana występuje również w zaburzeniach spektrum autyzmu, jak np. mutyzm, zaburzone wykorzystywanie zachowań niewerbalnych (jak ekspresja twarzy), zaburzenia uwagi, nadaktywność oraz zaburzenia snu i odżywiania.

                                 _________________________________________________________________

Zespół Downa

Zespoł Downa, czyli trisomia chromosomu 21 występuje w ok. 1 na 700 urodzeń i jest najczęstszą przyczyną upośledzenia umysłowego. Częstość występowania objawów całościowych zaburzeń rozwoju wynosiła w różnych badaniach od 1 na 100 do 11 na 100 osób z zespołem Downa (Capone et al., 2005).

                                 _________________________________________________________________

Zespół Jouberta

Występuje w 1 na 100 000 urodzeń i jest najczęstszą przyczyną wrodzonych wad móżdżku. Choć u niektórych pacjentów z zespołem Jouberta został zdiagnozowany autyzm, obecnie uważa się, że są to odrębne genetycznie zaburzenia.

                                 _________________________________________________________________

Makrocefalia

Chociaż makrocefalia występuje u aż 15-30% osób z autyzmem, jej patogeneza nadal nie jest poznana. Na ogół pojawia się ok. 1-3 roku życia. Wyniki analiz z użyciem neuroobrazowania oraz badań pośmiertnych wskazują na zaburzoną regulację wzrostu mózgu we wczesnym dzieciństwie, skutkującą większymi od prawidłowych rozmiarami tego organu u dzieci z autyzmem.

Makrocefalia występuje z zespole Sotosa, razem z dysmorfią twarzy, nadmiernym wzrostem w ciągu kilku pierwszych lat życia oraz upośledzeniem umysłowym. Powodowany jest on przez mutacje lub delecję genu NSD1 na chromosomie 5. W zespole Sotosa makrocefalia występuje od urodzenia i powiększa się gwatłownie do pierwszego roku życia. Rozwój dzieci z zespołem Sotosa jest opóźniony, w tym często występuje opóźnienie rozwoju mowy. Znane są przypadki pacjentów z zespołem Sotosa, u których zdiagnozowano jedno z zaburzeń spektrum autyzmu bądź u których występowały niektóre z cech charakterystyczne dla autyzmu.

Kolejna choroba, w której występuje nadmierny wzrost, to zespół Beckwith-Wiedemanna charakteryzujący się przerostem języka, przepukliną pępowinową, nadmiernym wzrostem oraz hipoglikemią w okresie noworodkowym. U 6,8% dzieci z tym zespołem zostały zdiagnozowane zaburzenia spektrum autyzmu (Kent et al., 2008).
                                 _________________________________________________________________

Dziedziczenie

Zaburzenia ze spektrum autyzmu współwystępują u 73-95% bliźniąt jednojajowych (monozygotycznych) oraz u ok. 31% dwujajowych (dizygotycznych). Szanse wystąpienia ASD u rodzeństwa dziecka  wynosi 5/100 - 6/100 dla non-syndromic autism (czyli dla autyzmu, w którym nie wystąpują inne, określone zespoły genetyczne).
 

 

  _________________________________________________________________

Dalsza część pojawi się niebawem.

                                 _________________________________________________________________

 

Zespół Timothy
Stwardnienie guzowate
Zespół Wiliamsa
Zespół Smith-Magenis
Zespół Klienefeltera
Zespół XYY
Zespół delecji 22q13.3
Zespół Smith-Lemli-Opitz
Zespół Cohena
Fenyloketonuria
Zespół Sanfilippo
 


Bibliografia

AO Caglayan (2010). Genetic causes of syndromic and non-syndromic autism. Developmental Medicine and Child Neurology, 130-138

GT Capone, and MA Grados, WE Kaufmann, S Bernad-Ripoll and Amy Jewell (2005). Down syndrome and comorbid autism-spectrum disorder: characterization using the aberrant behavior checklist. American Journal of Medical Genetics. Part A, 134, 373--380.

A Dimitropoulos and RT Schultz (2007). Autistic-like symptomatology in Prader-Willi syndrome: a review of recent findings. Current Psychiatry Reports, 9, 159--164

DD Hatton, J Sideris, M Skinner,J Mankowski,  DB Bailey, J Roberts and P Mirrett (2006). Autistic behavior in children with fragile X syndrome: prevalence, stability, and the impact of FMRP. American Journal of Medical Genetics, 140A, 1804-1813.

International classification of diseases: Diagnostic criteria for research (10th edition). Geneva, Switzerland: World Health Organization (1992).

L Kent, S Bowdin, GA Kirby, WN Cooper and ER Maher (2008). Beckwith Weidemann syndrome: a behavioral phenotype-genotype study. American Journal of Medical Genetics. Part B, Neuropsychiatric Genetics, 147B, 1295--1297.

DZ Loesch, QM Bui, C Dissanayake, S Clifford, E Gould, D Bulhak-Paterson, F Tassone, AK Taylor, D Hessl, R Hagerman and RM Huggins (2007). Molecular and cognitive predictors of the continuum of autistic behaviours in fragile X. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 31, 315--326.

Psoni S, Sofocleous C, Traeger-Synodinos J, Kitsiou-Tzeli S, Kanavakis E, Fryssira-Kanioura H (2010). Phenotypic and genotypic variability in four males with MECP2 gene sequence aberrations including a novel deletion. Pediatric Research [Epub ahead of print].


 

Chcesz coś dodać od siebie? Chciałbyś zgłosić swoje uwagi? Skomentuj ten artykuł na forum. Zapraszamy!
Jeśli jesteś w stanie pomóc innym dzieląc się swoimi doświadczeniami: napisz artykuł poradnika. Opisz, jak zdobyć diagnozę, jak ubiegać się o miejsce w przedszkolu, jak przebrnąć problemy z ZUSem albo jakie książki polecasz.
Nie bój się eksperymentować, Twoja porada będzie widoczna na spisie porad dopiero gdy będzie gotowa.